Literatuurlijst

(bij de Cito Toetstechnische Begrippenlijst)

Terug naar begrippenlijst


Bloom, B.B., Hastings, J.Th., Madaus, G.F. e.a., 1971;  Handbook on formative and summative evaluation of student learning.  McGraw-Hill, New York.

In dit handboek wordt ernaar gestreefd de 'stand van zaken' op het gebied van het evalueren te beschrijven. Het boek richt zich in de eerste plaats tot leraren en toekomstige leraren, aan wie de auteurs hulp willen bieden om door middel van evalueren het onderwijsleerproces te optimaliseren. Het eerste doel behandelt de evaluatieproblematiek in het algemeen. Een basisgedachte is dat de evaluatie er vooral toe moet bijdragen om bij alle leerlingen overeenkomstig hun mogelijkheden, een maximaal onderwijsrendement te bereiken. Ruime aandacht wordt besteed aan het gebruik van de evaluatie bij het nemen van didactische beslissingen en aan de technieken voor het evalueren van de diverse doelstellingen- categorieŽn uit de taxonomie voor onderwijsdoelen (cognitief en affectief domein) van Bloom en Krathwohl. In het tweede deel wordt ingegaan op het evalueren in verschillende leervakken op diverse niveaus van onderwijs.

Terug naar het begin


Bruyne, H.C.D. de; 1983; Evalueren in de klas. Van Goor & Zn, Amsterdam.

Dit boek is bedoeld als eenvoudige inleiding in de evaluatietheorie voor (aspirant) leraren in het basisonderwijs. In een theoretisch gedeelte geeft de auteur uitleg van de volgende onderwerpen:

In het praktisch gedeelte wordt een overzicht gegeven van vrijwel alle evaluatietechnieken en -middelen die in de onderwijspraktijk gebruikt kunnen worden: observatietechnieken, vraagtechnieken, gebruik van toetsen en technieken om gedragswijzen te beoordelen.

Terug naar het begin


Citogroep, 1986; Algemene richtlijnen voor centrale eindexamenprogramma's. Algemene Publikatie 44, Citogroep, Arnhem.
en
Citogroep, 1987; Een advies over examenprogramma's voor het beroepsonderwijs. Algemene Publikatie 50, Citogroep, Arnhem.

Beide publikaties gaan over eisen die aan examenprogramma's zouden moeten worden gesteld. Een examenprogramma is een zo volledig mogelijke beschrijving van de eisen waaraan kandidaten moeten voldoen om te slagen.
Bijstelling van examenprogramma's kan onder meer gebeuren op grond van ontwikkelingen in het onderwijs en de arbeidsvelden. De publikaties geven concrete handreikingen aan commissies die examenprogramma's moeten bij- of opstellen, afgestemd op respectievelijk het AVO/VWO en het beroepsonderwijs.

Terug naar het begin


Crocker, L., Algina, J., 1986; Introduction to classical and modern Test Theory. Holt Rinehart and Winston.

Dit boek geeft zoals de titel al zegt een introductie in de klassieke en moderne testtheorie. Het boek is geschikt voor personen die kennis willen nemen van de allerlaatste stand van zaken in de testtheorie.

Terug naar het begin


Dousma, T., Horsten, A., 1980; Tentamineren. Aula 804, Het Spectrum, Utrecht/Antwerpen.

De auteurs geven in deze handleiding voor onderwijsgevenden een overzicht van de verschillende soorten toetsen (zowel mondelinge als schriftelijke toetsen). Daarbij gaan zij in op de constructie- en de beoordelingstechnieken, op kwesties als cesuurbepaling en score/cijfertransformatie, en op de belangrijkste statistische begrippen.

Terug naar het begin


Drenth P.J.D., 19772 ; Inleiding in de testtheorie. Van Loghum Slaterus, Deventer

Dit boek geeft een bespreking van de theoretische principes die ten grondslag liggen aan de constructie, de interpretatie en het gebruik van psychologische tests. Het wordt op de universiteit als studieboek gebruikt.

Terug naar het begin


Ebel, R.L., Frisbie, D.A., 19864 ; Essentials of educational measurement. Englewood Cliffs, Prentice-Hall, Inc.

Dit boek is een klassiek en veelomvattend handboek, dat goed aansluit bij de onderwijspraktijk. Naast de geschiedenis van en de filosofie achter het toetsen wordt concreet ingegaan op de ontwikkeling van 'classroom-tests', alsmede het interpreteren en gebruiken van de verkregen testscores. Een belangrijk deel van het boek behandelt verschillende vraagvormen. Aandacht wordt besteed aan de betekenis van gestandaardiseerde toetsen en de soorten die hierin onderscheiden kunnen worden.

Terug naar het begin


Eggen, T.J.J.M., Sanders, P.F. (Red), 1993;  Psychometrie in de praktijk.  Citogroep, Arnhem.

Een toets is meer dan een stapel items met een nietje erdoor. In 13 hoofdstukken laten de auteurs (allen werkzaam bij de afdeling OPD) zien welk psychometrisch handwerk bij het maken van toetsen van pas komt. En op welke inzichten, theorie en modellen dit alles berust. Het boek opent inleidend (Sanders) met enkele basics (soorten toetsen, de procesgang bij item- en toetsconstructie, validatie) en neemt als vertrekpunt dat toetsen altijd meetinstrumenten zijn. Inzet ervan leidt tot gegevens, data, waarnemingen. Daar kan men iets mee, afhankelijk van de wijze van data verzamelen en de kwaliteit van de data. Daarover gaat hoofdstuk 2 (Veldhuijzen en Kleintjes).
Hoofdstuk 3 (Veldhuijzen, Goldebeld, Sanders) behandelt de klassieke testtheorie (zoals bv. toegepast in de standaard Toets- en Itemanalyse) verklaart begrippen, toont berekenings-voorbeelden en laat vervolgens zien dat de klassieke testtheorie een speciaal geval is van een meer algemene theorie, de generaliseerbaarheidstheorie.
Hoofdstuk 4 (Verhelst) geeft een inleiding in de terminologie en achtergronden van de itemresponstheorie. In hoofdstuk 5 (Glas, Verhelst) wordt o.m. het OPLM (One Parameter Logistic Model) behandeld. Het werken met onvolledige gegevens (bv. niet alle leerlingen kunnen alle items maken in en pretestopzet) komt in hoofdstuk 6 (Eggen) aan de orde. Normhandhaven en equivaleren is het onderwerp in hoofdstuk 8 (Engelen, Eggen).
In hoofdstuk 9 (Glas, Ouborg) wordt vraagonzuiverheid (item-bias) behandeld: wat is het, hoe is het te detecteren. Hoofdstuk 10 (Kamphuis, Engelen) behandeld de meetproblematiek in leerlingvolgsituaties (herhaalde metingen op een subject/persoon; longitudinale data). Technieken voor het (gegarandeerd) optimaal samenstellen van toetsen worden besproken en uitgelegd in hoofdstuk 11 (Theunissen, Verschoor).
Wat beoordelaarsovereenstemming is (en niet is), wat je ermee kunt (bv. controle op objectief scoorbaar zijn, selectie beoordelaars) en hoe je het berekent wordt verteld in hoofdstuk 12 (Heuvelmans, Sanders). Hoofdstuk 13 (Verstralen) tenslotte gaat in op de vraag hoe van toetsscores tot betekenisvolle cijfers te geraken.

Terug naar het begin


Glass, G.V., Stanley, J.C., 1970; Statistical Methods in Education and Psychology.  Englewood Cliffs, Prentice-Hall, Inc.

Dit boek is geschikt voor personen die meer dan oppervlakkig kennis willen maken met statistische methoden en technieken.

Terug naar het begin


Gronlund, N.E., 19855 ; Measurement and evaluation in teaching. MacMillan, New York/London

Dit boek is voor onderwijsgevenden een zeer goede inleiding in de problematiek van het meten en het evalueren in het onderwijs. De auteur gaat uit van de gedachte dat evaluatie een wezenlijk onderdeel is van onderwijsleerprocessen, als bijdrage aan de optimalisering van het leren en het onderwijzen. Het eerste deel van het boek behandelt het evaluatieproces in het algemeen, waarbij onder meer ook de onderwerpen betrouwbaarheid en validiteit aan de orde komen. Het tweede deel geeft een uitvoerige bespreking van het construeren van evaluatie- instrumenten die door de leerkracht zelf ontwikkeld en toegepast worden, terwijl het derde deel gewijd is aan het gebruik van gestandaardiseerde tests. In het vierde deel komen observatiemethoden en technieken aan bod. Het vijfde deel tenslotte gaat over het gebruik van evaluatiegegevens voor de verbetering van onderwijs-leerprocessen en over het rapporteren ervan aan diverse betrokkenen, zoals leerlingen en ouders.

Terug naar het begin


Groot, A.D. de, Naerssen, R.F. van, e.a. 19773; Studietoetsen: construeren, afnemen, analyseren. Mouton, Den Haag.

In deel I wordt de lezer vertrouwd gemaakt met de bij studietoetsen essentiŽle begrippen betrouwbaarheid, validiteit, correlatie, relevantie, specificiteit en objectiviteit. Tevens worden alle belangrijke problemen behandeld betreffende de constructie van items, de combinatie van items tot een toets en het afnemen en scoren van toetsen.
Deel II is vooral bestemd voor degenen die reeds enige ervaring hebben met studietoetsen.

Terug naar het begin


Guilford, J.P., Fruchter, B. 19826; Fundamental Statistics in Psychology and Education. McGraw-Hill, New York.

In dit boek worden elementaire en minder elementaire statistische technieken behandeld zonder dat al te veel wiskundekennis verondersteld wordt. Daarnaast worden er enkele hoofdstukken gewijd aan de klassieke testtheorie en gaat een hoofdstuk over het maken van normschalen. Wordt als studieboek op de universiteit gebruikt.

Terug naar het begin


Keizer, H.J. 1988; Cognitieve leerdoelen. Algemene Publikatie nr. 57, Citogroep, Arnhem.

De handleiding sluit aan bij de opvatting dat onderwijs zich richt op het realiseren van 'cognitieve modellen van de werkelijkheid'. Naast aandacht voor geldigheidseisen die aan een leerdoelconceptie gesteld dienen te worden, wordt ingegaan op de vragen: hoe kunnen we cognitieve modellen afbeelden of beschrijven en hoe kunnen we nagaan of deze modellen bij leerlingen zijn gerealiseerd. Een en ander wordt vertaald in practische procedures.

Terug naar het begin


Kok, J., Krieken, R. van, Luijten, A.J.M.,1986; Het construeren van open vragen. Algemene Publikatie nr. 45, Citogroep, Arnhem.

In deze publikatie - die kan gelden als een handleiding voor docenten bij het construeren van examenopgaven of het samenstellen van schriftelijke proefwerken, schoolonderzoeken e.d. - worden open vragen gerubriceerd naar formele kenmerken en gedragsaspecten.

Er wordt een relatie gelegd tussen vraagstelling en doelstelling en er worden adviezen gegeven die van belang zijn bij het construeren van toetsen in open vraagvorm.

Terug naar het begin


Krieken, R. van, Ridder, J. de, 1984; Examenniveaus, een begripsomschrijving. Algemene Publikatie nr. 41, Citogroep, Arnhem.

Doel van de nota is het begrip vakniveau zo te omschrijven dat het mogelijk wordt verschillen tussen de niveaus van hetzelfde vak aan te geven. Als uitgangspunt wordt gekozen voor de opvatting dat onderwijsniveaus trapsgewijs geordend moeten zijn; een hoger niveau dient de lagere geheel in te sluiten. Niveaus worden vergeleken op leerstofinhoud, gedrag, voorwaarden en beheersing.

Terug naar het begin


Krieken, R. van, Sanders, P.F., Theunissen, G., 1986; Normhandhaving in centrale examens LBO/AVO/VWO. Algemene Publikatie nr. 48, Citogroep, Arnhem.

Dit advies aan het Ministerie van O en W bepleit gelijkwaardige exameneisen door de jaren heen. Voorgesteld wordt per vak en per niveau te gaan werken met een standaardexamen dat elk jaar onder een steekproef van kandidaten afgenomen wordt. De resultaten van deze kandidaten worden vergeleken met resultaten op het eindexamen. Op grond daarvan kunnen jaarlijks vergelijkbare normen worden bepaald.

Terug naar het begin


Lyman, H.B., 19712; Testscores and what they mean. Englewood Cliffs, Prentice-Hall, Inc.,

Dit boek geeft voor onderwijsgevenden een helder overzicht van veel gebruikte schalen bij het testen. Tevens wordt veel aandacht besteed aan de betekenis van tests en testscores.

Terug naar het begin


Luijten, A.J.M., Maas-De Brouwer T.A., 1983; Gesloten vragen in het CSE LBO en MAVO, een advies over de haalbaarheid. Algemene Publikatie nr. 36, Citogroep, Arnhem.

Het advies bespreekt de voor- en nadelen van open en gesloten vraagvormen bij examens. Gesloten vraagvormen verdienen de voorkeur wanneer gelet wordt op betrouwbaarheid, efficiŽntie en kosten. Open vraagvormen verdienen de voorkeur wanneer het vaststellen van de formuleervaardigheid het doel van de toets is, of wanneer het gaat om vrije verwerking en divergente produktie.

Terug naar het begin


Lord, F.M., & Novick, M.R., 1986; Statistical theories of mental testscores. Reading, Addison-Wesley Publishing Company Inc.

Om dit boek te kunnen lezen is een grondige kennis van de statistiek en wiskunde vereist. Het is dus een boek voor personen die zich verder in de testheorie willen verdiepen, derhalve een boek voor professionals.

Terug naar het begin


Popham, W.J., 1981; Modern educational measurement. Englewood Cliffs, Prentice-Hall, Inc.

Dit handboek geeft een grondige behandeling van alle onderwerpen op het gebied van toetsgebruik en toetsconstructie die nodig zijn voor een verantwoord gebruik van toetsen. Onder meer wordt ingegaan op het onderscheid tussen 'norm-referenced' - en 'criterion-referenced measurement'. Uiteraard wordt er aandacht besteed aan betrouwbaarheid, validiteit en normeren. Open en gesloten vraagvormen worden behandeld maar ook het meten van affectieve doelstellingen en observatie instrumenten. De schrijfstijl en de vele praktijkvoorbeelden maken dat het boek plezierig te lezen is.

Terug naar het begin


Rommes, A.E.N., 1981; Meetproblemen bij examens. Algemene Publikatie nr. 14, Citogroep, Arnhem.

De publikatie behandelt een aantal examenproblemen vanuit een psychometrisch-onderwijskundige invalshoek. Onder meer wordt aandacht geschonken aan de functie van een examen. Ook wordt aandacht gegeven aan de vraag of een examen alle onderwijsdoelstellingen dient te dekken. Daarbij wordt tevens ingegaan op de bijzondere positie van de affectieve onderwijsdoelstellingen. Ook komt aan de orde op welke wijze scores tot een beoordeling kunnen leiden. De voor- en nadelen van de absolute en de relatieve methode om de grens tussen voldoende en onvoldoende te bepalen, wordt besproken. De publikatie besluit met een hoofdstuk over het gebruik van examenresultaten voor het nemen van beslissingen, enerzijds over kandidaten, anderzijds over het onderwijs zelf. De publikatie is geschikt voor een oriŽnterende onderbouwing van een aantal aspecten van het functioneren van examens.

Terug naar het begin


Verhoeven, N.G., Beuk, C.H., 1983; Het construeren van meerkeuzevragen. Algemene Publikatie nr. 29, Citogroep, Arnhem.

In deze publikatie wordt ingegaan op een aantal facetten die een rol spelen bij de constructie van meerkeuzevragen en het samenstellen van meerkeuzetoetsen.
Er wordt onder meer aandacht besteed aan het formuleren van concrete doelstellingen, het construeren van meerkeuzevragen en de eisen waaraan deze vragen moeten voldoen. Vervolgens komt aan de orde op welke wijze een meerkeuzetoets wordt samengesteld en welke eigenschappen een meerkeuzetoets heeft. Daarbij wordt tevens aandacht besteed aan de wijze waarop antwoorden van leerlingen op meerkeuzevragen verwerkt kunnen worden tot scores.
Omdat deze publikatie bedoeld is als eenvoudige inleiding voor het construeren van meerkeuzevragen voor beginnende toetsontwikkelaars en andere geÔnteresseerden, wordt het een en ander toegelicht met veel voorbeelden. De gegeven voorbeelden komen uit verschillende vakgebieden. Gezien de aard en opzet, is deze publikatie te gebruiken als handleiding bij het formuleren van concrete doelstellingen, het construeren van meerkeuzevragen en het samenstellen van meerkeuzetoetsen.

Terug naar het begin


Walberg, H.J. (ed), 1974; Evaluating educational performance. A sourcebook of methods, instruments, and examples. McCutchan, Berkeley (CA).

Dit boek, samengesteld onder leiding van Walberg, is --zoals uit de ondertitel blijkt-- een bronnenboek van methoden, instrumenten en voorbeelden. Het boek is opgezet met de uitdrukkelijke bedoeling een gevarieerd geheel van instrumenten en procedures voor evaluatie aan te bieden, die in de onderwijspraktijk bruikbaar zijn. Daarbij wordt evaluatie ruim opgevat. Het gaat niet alleen om evaluatie van onderwijsleerprocessen, maar om onderwijsevaluatie in de brede zin. Zo komen er onder meer bijdragen in voor over curriculumevaluatie, evaluatie van onderwijmateriaal, evaluatie van scholen als geheel, e.d.

Terug naar het begin


Wesdorp, H., 1981; Evaluatietechnieken voor het moedertaalonderwijs. Uitgave SVO-reeks S.U. Den Haag.

Dit boek geeft een inventarisatie van beoordelingsmethoden voor stelvaardigheid, begrijpend lezen, spreek- luister- en discussievaardigheid. Van de belangrijkste onderzoeken op dit terrein wordt melding gemaakt. Hoewel het boek vooral nuttige informatie levert aan docenten en onderzoekers op het gebied van moedertaalonderwijs, is een groot aantal beoordelingstechnieken en onderzoeks- gegevens ook van belang voor toetsingssituaties in andere vakken.

Terug naar het begin


Termenlijsten

Dorsch, F., 1976; Psychologisches WŲrterbuch. Huber Verlag, Bern.

Good, C.V. (ed.) 1959, 1973; Dictionary of education. McGraw-Hill.

Holzhauer, F.F., Minden, J.J.R., 1977; Handwoordenboek der psychologie. Van Loghum Slaterus, Deventer.

Kendall, M.G., Buckland, W.R., 1976; A Dictionary of Statistical Terms. Published for The International Statistical Institute by Longman Group Limited.

N.E.N. , 1968; Statistische termen NEN 3117. Nederlands Normalisatie Instituut, Rijswijk.

N.I.P., 1978; Richtlijnen voor ontwikkeling en gebruik van psychologische tests en studietoetsen. Nederlands Instituut voor psychologen.

Turkstra, J., Bakker, G.M., Bos, A.A.W., 1986; Lexicon voor Opvoeding en Onderwijs. Dijkstra, Zeist.


Terug naar het begin        Terug naar Begrippenlijst        Terug naar POK Home Page

© Cito (Arnhem) Afdeling POK

Laatste wijziging: 03/03/2015