Sluiten
leerlingen achter laptop

Onderzoek

Meerjarenbeleidsplan

Onderzoeksagenda uit het Meerjarenbeleidsplan 2018 - 2021

We hebben een eigen onderzoeksagenda. Deze vloeit voort uit het meerjarenbeleidsplan 2018-2021 van Stichting Cito. Voor het plan en de thema's daarin gingen we in overleg met andere belanghebbenden in het onderwijs. De vijf onderzoeksthema's vormen inmiddels de basis onder al het onderzoek dat onze onderzoekers starten. 
Lees ons meerjarenbeleidsplan met jaarlijkse werkprogramma's

Innovatiejaren 2018 - 2021

"Een omvangrijk innovatieprogramma zoals we dat presenteerden in het meerjarenbeleidsplan, was nieuw voor Cito. Maar we pakten het met beide handen aan om onze rol als kennisorganisatie te onderstrepen."
Werkprogramma 2019

Innovatiejaar 2020

jongens tafelvoetballen
Samen optrekken voor betere resultaten
2020 is het derde uitvoeringsjaar van ons Meerjarenbeleidsplan. Nieuw in 2020 is de concrete vraag om samen met ons één of meer innovatieprojecten op te pakken. Meedoen kan op drie manieren:
  • Interesse tonen. Je bent geïnteresseerd in de resultaten. Cito voert het project uit, jij krijgt de resultaten toegestuurd.
  • Meedenken. Je wilt meedenken over het project. Cito voert het project uit, tussentijds delen we de resultaten en vragen we je om feedback. Je bent als eerste op de hoogte van de eindresultaten. We vermelden je als projectpartner. 
  • Meedoen. Je wilt participeren en/of co-financieren. Cito voert het project samen uit met jou, of in opdracht van jou. We tekenen een samenwerkingsovereenkomst en maken afspraken over de inzet van middelen en resources. Resultaten zijn gedeelde resultaten. We vermelden je als samenwerkingspartner.

Projectvoorstellen 2020. Doe je mee?

Bewegend leren, Bewegend toetsen

Veel scholen zetten principes van bewegend leren in. Zoals het bewegend tafels leren of bewegend spellen. Ook in onderwijswetenschappen is er aandacht voor het fenomeen. Daarbij laten onderzoeken over het algemeen een licht positief effect op leren zien door (meer) te bewegen tijdens de les. Of het hierbij nu gaat om extra speelminuten, een beweegspelletje of opties die digitale hulpmiddelen bieden. In dit project verkennen we het huidige veld van bewegend leren. We starten met een trendonderzoek en doen vandaaruit een gerichte brainstorm naar de mogelijkheden om bewegend leren en toetsen te combineren.  Past dit project bij jou? We horen het graag.

Beeldverhaal

beeldverhaalBeeldverhaal is ons prototype voor een digitale tool om spreekvaardigheid te meten. Via de app vertellen kinderen een verhaal bij vier plaatjes. Met hulp van een taal-spraakengine wordt de ingesproken tekst vervolgens omgezet naar geschreven tekst. In 2019 hebben we Beeldverhaal samen met een uitgever doorontwikkeld. In 2020 staan pilots gepland op 15 tot 30 scholen. Eén van de grootste uitdagingen voor Beeldverhaal is de taal-spraakengine. We gebruiken namelijk een open-source engine die verder getraind moet worden om optimaal te functioneren. In dit project gaan we hiermee aan de slag. Doe je mee? Neem contact met ons op. 
"Voor mij gaat onderwijs over leren. En als Cito moeten we nadenken over middelen waarmee we dat leren kunnen faciliteren."
Cito Anneke Blok
Bestuursvoorzitter Anneke Blok
Werkprogramma 2020

Meten met een eye-tracker

Nieuwe technologische mogelijkheden bieden kansen om leerlingen een ander type taak voor te leggen. Interessant, omdat we zo bijvoorbeeld andere vaardigheden kunnen meten. Aan de inzet van nieuwe technologie zitten haken en ogen. Kunnen we valide meten, kunnen leerlingen overzien wat er gebeurt, voegt het daadwerkelijk iets toe? In dit project starten we met een verkenning van de mogelijkheden van eye-tracking om toetsen te verrijken. Een mooi project om in te stappen? Mail ons.   

Spelenderwijs digitale geletterdheid toetsen

In 2019 werkten we aan diverse prototypes waarbij we spelvormen inzetten. We deden op diverse terreinen ervaring op en kwamen met bijzonder positieve resultaten terug. In dit project gaan we aan de slag met digitale geletterdheid. Specifiek voor het primair onderwijs ontwerpen we een spel om digitale geletterdheid spelenderwijs te meten. Iets voor jouw organisatie om te participeren? Laat het weten.

Empathisch denken en handelen

Rondom burgerschapsvorming zijn voor Curriculum.nu een aantal vaardigheden van belang, namelijk: beraad, communicatie, handelingsvermogen, geweldloos communiceren, onderzoek en waarheidszin, empathisch vermogen, moreel en ethisch denken en handelen, en kritisch denken en handelen. In 2019 gingen we aan de slag met empathisch denken en handelen. We ontwikkelden een app die - gebaseerd op een bekende methodologie - de voornaamste meningen of houdingen over empathisch denken en handelen in beeld brengt. De resultaten waren nog niet volledig positief. Het bleek niet altijd mogelijk de juiste stellingen te formuleren. In 2020 zetten we een volgende stap. We gaan aspecten wijzigen om te bezien of deze meetmethode tóch inzetbaar is. Ben je geïnteresseerd of wil je meedoen? Mail ons.

Ethische grenzen van AI bij toetsen

Technologische mogelijkheden zoals Artificial Intelligence bieden kansen voor innovatie in het onderwijs. Tegelijk nemen zorgen over ethisch gebruik toe. In dit project onderzoeken we de technische mogelijkheden van emotieherkenning en verkennen we potentiële toepassingen. Is het bijvoorbeeld mogelijk om tijdens de uitvoering van een taak adviezen te geven (‘Neem nu even pauze’). In hoeverre is de techniek bruikbaar als evaluatiemethode voor nieuwe producten? Aan de andere kant zoeken we op waar de grens ligt van wat ethisch nog verantwoord is. Welke factoren spelen hierbij een rol? Zijn leerlingen, leraren en ouders in staat de risico’s en mogelijkheden af te wegen? En hoe kan transparant over deze risico’s gerapporteerd worden? Als je in dit project met ons wilt samenwerken, meld je dan. 
"We zijn volledig onze eigen weg gegaan, passend bij het onderwijs, passend bij Cito. We weten nu hoe je in het onderwijs vanuit wetenschappelijke basis kunt co-creëren en innoveren. Het is die mix van onderzoek en toepassing die voor ons werkt. En voor het veld."
Saskia Wools
OK&I-directeur Saskia Wools
Werkprogramma 2020

Mentaal Welzijn in de Klas

De maatschappelijke aandacht voor psychische problematiek en mentaal welzijn onder kinderen en jongeren is groter dan ooit. In dit project onderzoeken we samen met Trimbos bestaande sociale veiligheidsmonitors en instrumenten daarbinnen. We maken een inhoudelijke vergelijking en stellen vast of het – op termijn – mogelijk is een landelijk beeld en landelijke trends te geven voor het mentale welzijn van de jeugd op het PO en VO. Een mooi project voor jouw organisatie? Laat het ons weten.

Data slim combineren

Gedurende een schoolloopbaan worden op verschillende momenten data over leerlingen verzameld. In dit project onderzoeken we met machine learning in hoeverre een combinatie van de beschikbare data kan leiden tot betere adviezen of aanbevelingen voor verder leren. Ook op bestuursniveau zetten we machine learning-technieken inzetten om betekenisvol te rapporteren over kwaliteit. Als je in dit project wilt participeren, horen we dat graag!
"Het is een andere manier van denken. Een mindset. Het gaat om combineren en kansen zien. Je hoort iets, ziet iets, weet dat je er wat mee kunt."
Remco Feskens
Themahouder Remco Feskens
Werkprogramma 2020

Meten achter de schermen: procesdata

Wanneer leerlingen een digitale toets maken of werken in een digitale leeromgeving, worden meer gegevens geregistreerd dan alleen een goed/fout-score. Zo zien we bijvoorbeeld hoe lang leerlingen over een bepaalde taak doen, of wat de volgorde is van acties die ze uitvoeren. In een samenwerking met het Franse ministerie van Onderwijs onderzoeken we of het mogelijk is om ook zinvol te rapporteren over deze andere data. Kunnen we bijvoorbeeld iets zeggen over strategiegebruik? En is het mogelijk om specifieke feedback te geven aan leerlingen met een bepaald profiel? Ben je geïnteresseerd? Meld je dan bij ons.

Cijfers, cijfers, cijfers: een overvloed aan toetsing

Met soms wel 100 meetmomenten per jaar lijken cijfers de belangrijkste output in het VO. Toch is bekend dat de hoogte en betekenis van cijfers sterk kan verschillen: per vak, per gemeten vaardigheid, per school, per docent. Hoewel het cijfer dus geen absolute betekenis heeft, wordt er wel zo mee gewerkt. In dit onderzoek kijken we hoe docenten met cijfers omgaan. Wat betekent een cijfer eigenlijk? Wat kan een leerling ermee, en wat de docent? Hoe bepaal je als docent wat een 6 en wat een 8 is? Wat zijn de alternatieven voor cijfers? Het onderzoek moet leiden tot praktijkvoorbeelden en portretten van best practices. 
Denk je erover om te partciperen? Mail ons dan.

Toetsen in een context

In 2019 werkten we samen met studenten van de HKU aan het project ‘Eindexamen van de toekomst’. Daarbij zochten de studenten naar mogelijkheden om de afstand tussen toetsen en de belevingswereld van leerlingen te verkleinen. In dit project ontwikkelen we een prototype, waarin een betekenisvolle context centraal staat of de drager wordt. Context is dan niet langer verbonden aan toetsopgaven, maar aan de toets zelf.
Wil je instappen? We horen het graag.

Reflex: visualisatie van groei

In dit project haken we aan bij twee belangrijke trends en uitdagingen in het onderwijs: formatief toetsen en bredere vaardigheden. Aan de hand van een prototype willen we antwoord vinden op vragen zoals: 'Kunnen leerlingen (begeleid) goed omgaan met een formative loop?', 'Tot op welk detailniveau is het noodzakelijk om groei te tonen?', 'Hoe visualiseer je dat intuïtief?' en 'Hoe breng je groei in beeld bij vaardigheden waarbij meer is beter niet lijkt te gelden?'. Het prototype kan de vorm hebben van een exemplarisch dashboard voor groei en moet dienst doen als praatstuk.
Doe je mee? Mail ons dan. 
"Samen ontwikkelen levert écht meer op voor het onderwijs. Uiteindelijk is dat waar het ons, en alle partijen om ons heen, om gaat: een toekomstbestendig stelsel. In zo'n stelsel kunnen wij als Cito onze eigen specifieke bijdrage leveren."
Werkprogramma 2020

Leerdoelgericht toetsen in het VO

Bij formatief toetsen is het belangrijk om telkens te bepalen waar een leerling staat en wat de volgende stap gaat worden. Dit werkt het best, wanneer de leerling hier zelf een grote rol in speelt. In 2016 ontwikkelden we voor het primair onderwijs het leerdoelgerichte platform Groeimeter. Daarbij kan een leerling, onder regie van de leerkracht, op een zelfgekozen moment laten zien dat het een leerdoel beheerst. Ook in het VO is vraag naar een schaalbaar formatief toetsplatform. Dat ontwerpen we in dit project. Wil je participeren? We horen het graag! 

Burgerschap: toets van de toekomst 

Burgerschap heeft een prominente plek in Curriculum.nu. Burgerschapsonderwijs moet draaien om de basiswaarden vrijheid, gelijkheid en solidariteit. En dat in contexten waarin die waarden van belang zijn: globalisering, duurzaamheid en technologie. In dit project ontwerpen we een game waarin leerlingen voor één van de drie contexten aan de slag moeten met verschillende dilemma’s. Afhankelijk van de keuzes die ze maken (en onderbouwen), gaat de simulatie een bepaalde richting uit. 
Als je dit project wilt ondersteunen, mail ons dan

Innovatiejaar 2019

Projectresultaten 2019

Beeldverhaal

2019 was het jaar van Beeldverhaal. Het prototype won de Innovatie Award en we zochten een marktpartij om het prototype aan over te dragen. Specifiek voor Beeldverhaal maakte Cito in 2019 een zijstap naar een technologisch vraagstuk: dat van de open source taal-spraakengine. Beeldverhaal werkt met taal-spraakengine om gesproken taal om te zetten in geschreven taal. Alleen: de open source engine blijkt voor kindertaal niet goed te werken. Cito pakt het project op, omdat het voor Beeldverhaal nodig is. Hoe kunnen we de engine (sneller) inleren, en hoe accuraat moet de engine feitelijk zijn?
Lees meer over Beeldverhaal ...

Klasse & Reflex

In 2019 presenteerde Cito op de NOT het collaboratieve escaperoomspel Klasse. Het spel werd ontwikkeld voor vo-scholen, als instrument om op een formatieve manier inzicht te geven in brede vaardigheden zoals samenwerken. Flink wat vo-scholen gingen in de loop van het jaar met Klasse aan de slag. De reacties waren positief. Toen bleek dat Klasse het reflecteren op gedrag nog onvoldoende stimuleerde en leerlingen juist dat aspect lieten liggen, werd Reflex ontwikkeld. De app werd toegevoegd aan Klasse, als specifiek reflectie-instrument. Ondertussen worden data verzameld die inzicht moeten geven in de wensen van leerkrachten en leerlingen. Voorziet een dergelijke app in een behoefte? Hoe willen ze zo’n app dan gebruiken? En welke informatie moet er dan in?
Lees meer over Klasse ...
Lees meer over Reflex ...

"De klas die op dinsdagochtend stipt om 9.00 uur met potlood en antwoordblad in de aanslag klaar zit, tsja, dat is één voorbeeld van hoe je kunt toetsen. In de praktijk zie ik heel veel leuke, andere ideeën. Als Cito kunnen we daar voor die scholen iets extra's bovenop zetten."
Hendrik Straat
Themahouder Hendrik Straat
Werkprogramma 2019

Face-it

Hoe ver kunnen en mogen we gaan met de inzet van technologie bij toetsen? Wat kun je eigenlijk met Artificial Intelligence? Tijdens een congres in de Verenigde Staten spraken we met onderzoekers die gezichtsherkenning gebruiken om de kwaliteit van software te onderzoeken. Vanuit dat idee bouwden we in 2019 bij Cito de app Face-it. In het project draait het om emotieherkenning en doen we onderzoek naar de vraag wat dit in de toekomst kan betekenen voor toetsing. Kunnen we bijvoorbeeld de beleving van een opgave meenemen in het bepalen van de kwaliteit ervan? Of nog ambitieuzer: is het bijvoorbeeld mogelijk om een verward kijkende leerling automatisch een makkelijkere of ander type vraag aan te bieden? Bij het beantwoorden van dergelijke vragen komen al snel ethische vraagstukken op tafel. Face-it is dan ook een verkennend onderzoek naar de kansen en grenzen van educatieve technologie. Daarbij zoomen we specifiek in op de ethische aspecten, en de mogelijkheden voor inbedding in een onderwijskundige setting.

Schoolexamenwijzer

SchoolexamenwijzerSchoolexamenwijzer bleek in 2019 een ingewikkeld dossier. De tool werd ontwikkeld voor vo-scholen, als check voor het evenwichtig samenstellen van schoolexamens. Direct na presentatie van de tool vroegen docenten om praktische content. Waar waren de (voorbeeld) schoolexamenopgaven? Vanuit Cito wilden we dit verzoek faciliteren. We riepen docenten op succesvolle content te delen. Ons doel: het vullen van de tool, zodat er breed en praktisch gebruik van kon worden gemaakt. Maar vanuit het onderwijs bleef het stil. Een mislukking is Schoolexamenwijzer vooralsnog niet. Naar aanleiding van een gesprek met de VO Raad gaan we in 2020 opnieuw met de tool aan de slag. Dit keer vanwege zijn mogelijke waarde bij het vullen van PTA’s.
Lees meer over Schoolexamenwijzer ...

Kwaliteit van docentadviezen

In 2019 verscheen een Cito-onderzoek waarin de kwaliteit van het toetsadvies (voortvloeiend uit de centrale eindtoets) werd vergeleken met die van het docentadvies. Het onderzoek koppelde het opleidingsniveau uit beide adviezen aan het schooltype waar een leerling uiteindelijk terechtkwam en succesvol bleef. De resultaten waren genuanceerd, en gaven credits aan beide typen advies. Zo bleek de eindtoets een betere voorspeller voor succes op havo/vwo, terwijl de docent een beter advies gaf voor vmbo-leerlingen. Bij de publicatie van het onderzoek bleek hoe ingewikkeld politieke verhoudingen soms zijn.
Wil je dit onderzoek nalezen? In het proefschrift van Kimberley Lek vind je er alles over. Naar de Cito Kennisbank om het proefschrift te downloaden.

Visualisatie van leerlijnen

Vanuit het prototype Groeimeter startten we in 2019 een onderzoek naar rapportages van formatief toetsen. Want ook al is er een groeiende aandacht voor formatief toetsen in het onderwijs, leerkrachten hebben moeite met het begrijpen en gebruiken van toetsresultaten in de klas. Tijdens het langer lopende promotieonderzoek startten we dit jaar een onderzoek naar de visualisatie van leerlijnen. Wanneer je formatief wilt toetsen is het immers van belang dat voor zowel de leerling als de leraar duidelijk is wat de volgende stap in het leertraject is, maar ook wat welke leerdoelen al eerder behandeld zijn. In dit specifieke onderzoek ontwikkelden we een visualisatie van leerdoelen en gaven deze doelen weer in een boomstructuur. Vervolgens onderzochten we of leerkrachten uit het primair onderwijs deze structuur goed begrepen, en bekeken we of de relaties die we in de visualisatie zichtbaar maakten, empirisch te onderbouwen zijn.
Wil je meer lezen over het onderzoek rondom Groeimeter of de visualisatie van leerlijnen? Lees het proefschrift van Dorien Hopster.
"Samen met basisscholen hebben we uitgezocht hoe je kinderen in de onderbouw kunt laten werken met een robot-programmeermuis. Opbrengstgericht. Want een robot kan meer zijn dan leuk spelen alleen."
Themahouder Romy Noordhof
Werkprogramma 2020

Botwijzer

robotmuisOok een project uit het afgelopen jaar: Botwijzer. Met Botwijzer ontwikkelden we een richtlijn voor het gebruik van robotmuizen in klassen. Veel scholen zetten die robots momenteel in om jonge kinderen te leren programmeren. Maar hoe zorg je ervoor dat dit meer wordt dan wat spelen? Met wat handreikingen zijn robotmuizen namelijk mooie instrumenten om digitale programmeervaardigheden in beeld te brengen. Behalve de Botwijzer ontwikkelde Cito hiervoor speciale speelvelden met opdrachten, en er verschenen artikelen.
Je kunt de materialen van Botwijzer downloaden

Spaceword

Spaceword is een onderzoek naar de invloed van gamecondities op toetsopgaven. In 2019 zocht Cito antwoord op de vraag of spelelementen in toetsen leiden tot betere (of een verschil in) toetsresultaten, en welke gamevormen dan het beste werken. Duidelijk werd dat spelelementen in toetsen geen positieve invloed hebben, maar ook geen nadelige. En dat is in het kader van gelijke kansen een mooie bevinding. Omdat leerlingen toetsen met een game-element wel beter waarderen, zetten we gamification in toetsen niet overboord. In 2020 zetten we hier, evidence-informed vanuit Spaceword, een volgende stap.

Innovatiejaar 2018

2018 … aan de slag

In overleg met OCW werd 2018 benoemd tot overgangsjaar. En dat jaar hadden we nodig. Natuurlijk wisten we op voorhand dat het opstarten van innovatiethema’s geen kwestie was van wat projecten opstarten. We moesten werken aan inbedding in de sector, aan business development, aan funding ook. Daardoor werd 2018 een jaar van leren, leergeld en lessons learned. Overall gold dat we een omschakeling moesten maken van denken, naar denken én doen. Dat ging niet vanzelf. En zeker niet voor elk thema in even grote stappen.
"2018 was het jaar waarin we veel naar buiten gingen. Naar scholen, het onderwijsveld in. We testten prototypes, gingen in de onderwijspraktijk van alledag aan de slag met nieuwe meetinstrumenten."
Werkprogramma 2019

Voorbeeldprojecten 2018

Beeldverhaal: winnaar innovatie-award NOT 2019

Spreekvaardigheid beoordelen is een kunst. Leerkrachten willen weten of hun leerlingen verhalen vertellen met een kop en een staart. Maar ook of ze goede zinnen maken en bijvoorbeeld werkwoorden goed vervoegen. Beeldverhaal helpt spreekvaardigheid in beeld te brengen. De app is ontwikkeld voor leerlingen in groep 1 t/m 4.
Beeldverhaal werd in 2018 uitgewerkt als eerste prototype. De app maakt gebruik van spraaktechnologie, een technologie die in ontwikkeling is. Vooral voor kinderspraak moeten de systemen nog veel leren. Door opnames van teksten van kinderen te verzamelen, die zelf uit te typen en aan het systeem te voeren, leert het systeem kinderstemmen herkennen. Zo werken we toe naar een goedwerkende app. In januari 2019 werd Beeldverhaal beloond met de Innovatie-award op de Nationale Onderwijs Tentoonstelling.
Meer over Beeldverhaal.

Onderzoek naar rapportages van formatief toetsen

Binnen Cito loopt (onder meer) in 2018 een promotieonderzoek dat inspeelt op de groeiende aandacht voor formatief toetsen in het onderwijs. In samenwerking met Universiteit van Twente doen we onderzoek naar de rapportages van formatieve toetsen. Eén van de problemen daarbij is dat leraren het lastig vinden om de toetsresultaten goed te interpreteren en te gebruiken in de klas. Wij onderzoeken hoe formatieve resultaten begrijpelijk en bruikbaar kunnen worden gerapporteerd voor leerkrachten.
Het promotieonderzoek bestaat uit verschillende deelonderzoeken. Lees meer over het onderzoek.

Prototype E-Quality

Zou het mogelijk zijn om software te maken die docenten, toetscommissies en examinatoren helpt om kwaliteit van toetsing inzichtelijk te maken? Met deze vraag startten Cito en Universiteit Utrecht gezamenlijk een project om een prototype te maken. Via een vaste werkwijze met een ontwerp- en een ontwikkelsprint ontstond binnen 6 weken een bruikbaar prototype. Tijdens deze sprints testten we het prototype met gebruikers, zodat we het nog tijdens de ontwikkeling konden verbeteren.
Het uiteindelijke prototype helpt universitair docenten om tijdens het toetsconstructieproces na te denken over kwaliteit. Tegelijk nodigt het systeem uit om documenten die tijdens dit proces gemaakt worden, bijvoorbeeld een toetsmatrijs of een beoordelingsvoorschrift, te uploaden. Zo ontstaat op een geleide manier een kwaliteitsportfolio. In een gesprek met een toets- of examencommissie kan vervolgens besproken worden of er verbeteringen mogelijk zijn bij een volgende cyclus.

Onderzoek naar paarsgewijs vergelijken

Paarsgewijs vergelijkenVmbo-school X11 benaderde Cito met de vraag of we persoonlijkheidskenmerken van leerlingen konden meten en leerlingen inzicht konden geven in die kenmerken. We ontwikkelden een app op basis van paarsgewijze vergelijking. Daarbij werd leerlingen gevraagd steeds tweetallen te vergelijken: ‘Wie is beter in ….’. De app werd uitgebreid getest op X11 en was een succes. Het steeds opnieuw maken van keuzes leverde een meting op, en de leerlingen leerden al doende meer over persoonlijkheidskenmerken. Wel bleek dat veel vergelijkingen nodig waren om een betrouwbare meting te doen. Dat is niet ideaal. Daarom zoeken we nu naar een manier om het aantal vergelijkingen te verkleinen. Dit doen we door tijdens het vergelijkingsproces de vergelijkingen te kiezen die de meeste informatie geven op basis van informatie die al verzameld is. Met dit idee werken we aan een adaptief algoritme voor adaptief paarsgewijs vergelijken. Meer informatie over het project.
"We willen in co-creatie high-end oplossingen ontwikkelen die het onderwijs écht beter maken. Dat kan alleen met een sterk wetenschappelijk fundament."
Jos Keuning
Themahouder Jos Keuning
Werkprogramma 2019

Prototype Klasse

Speciaal voor de Cito-special in onderwijsvakblad Van Twaalf Tot Achttien ontwikkelde Cito eind 2018 het prototype Klasse. Klasse is een coöperatief spel voor leerlingen in het voortgezet onderwijs. In een spannende gameomgeving met opdrachtkaarten en een digitale aftelklok leert Klasse leerlingen alles over actuele maatschappelijke thema’s, zoals de AVG en de noodzaak tot gegevensbescherming. Voor docenten kan Klasse een mooi instrument zijn om samenwerken te observeren en evalueren in vakoverstijgend onderwijs. Momenteel wordt het prototype van Klasse doorontwikkeld met diverse vo-scholen. Dat moet uitwijzen of een game-based assessment zoals Klasse inderdaad inzicht kan geven in de samenwerkingsvaardigheden van leerlingen.
Cito stelt alle materialen om Klasse te spelen gratis beschikbaar. Naar de downloads en meer informatie.

Onderzoek naar expert-elicitatie

Cito en Universiteit Utrecht deden in 2018 samen onderzoek naar expertelicitatie. Het onderzoek maakte gebruik van een nieuwe app van de UU, waarin leerkrachten kunnen aangeven hoe ze het niveau van hun leerlingen inschatten. De app werkt op basis van expertelicitatie, een methode waarin experts (in dit geval leerkrachten) op systematische wijze geraadpleegd worden en hun kennis gekwantificeerd wordt. Cito en de UU onderzochten of expert-elicitatie in het basisonderwijs slim gecombineerd kan worden met het schooladvies uit de eindtoets.
Doelen van het onderzoek: • Zijn er groepen leerlingen waarvoor het advies van de leerkrachten en het toetsadvies van elkaar afwijken? Oftewel: zijn er groepen leerlingen die systematisch worden onder- of overgeadviseerd? • Genereert de slimme combinatie van de inschatting van de leerkracht en het toetsadvies een beter totaaladvies? • En op de langere termijn: kan met het leerkrachtadvies de toetslengte van de multistage toets verkort worden?

DexterGUI

Voor het beheren en analyseren van toetsgegevens ontwikkelde Cito Dexter. Dexter is een R-pakket, open source te downloaden en geschikt voor zowel klassieke toets- en itemanalyses als IRT-analyses. In 2018 vertaalden we het expertpakket Dexter naar een pakket voor onderzoekers en analisten met minder vaardigheid in R. DexterGUI is een shiny app die Dexter aanroept. Het pakket is net als Dexter open source beschikbaar en is voorzien van veel grafische mogelijkheden voor het visualiseren van item- en toetsresultaten. Meer info over DexterGUI.

Prototype Rijmkonijn

Vanuit CitoLab werd in 2018 het prototype voor Rijmkonijn ontwikkeld. Een adaptief digitaal bordspel voor beginnende geletterdheid. Rijmkonijn meet hoe goed kleuters kunnen rijmen. Het spel werkt op basis van een onderliggend adaptief algoritme en stemt het niveau van vragen af op het niveau van de leerlingen. “Verzamel samen wortels en ga snel terug naar mama-konijn”. Via Rijmkonijn wil Cito onderzoeken of voor kleuters de combinatie van ‘toets’-vragen met een spel werkt. We testen het prototype op dit moment op diverse scholen. Als het spel boeit, werkt en doet wat het moet doen, willen we onderzoeken of we ook andere vaardigheden in spelvorm kunnen meten. Meer over Rijmkonijn.
"Ik heb gemerkt dat stakeholders onder de indruk zijn van de datasets waarmee we werken. Externen kunnen leren van onze ervaring en dat mogen we best wat meer benadrukken."
Remco Feskens
Themahouder Remco Feskens
Werkprogramma 2019

Onderzoek naar cesuurbepaling en toetslengte van formatieve toetsen

Binnen het thema ‘Onderwijs op maat’ deden we in 2018 onderzoek naar de cesuurbepaling op formatieve toetsen. Met een formatieve toets wil je in korte tijd zinvolle inzichten krijgen om het onderwijs voor een leerling in te vullen. Maar wat en hoe kunnen we eigenlijk meten met dergelijke korte toetsen? Onderzoeksvragen waren bijvoorbeeld: • Hoe lang moet een formatieve toets zijn om een zinvolle uitspraak over beheersing te doen? • Hoeveel vragen moet je goed hebben voordat je een leerdoel beheerst? • Welke kenmerken hebben opgaven waarmee je beheersing goed kunt vaststellen? In vervolgonderzoek willen we aandacht besteden aan het geven van zinvolle feedback en het herkennen van specifieke misconcepties in het algemeen.

Eigenaarschap vergroten door een zichtbare leerlijn

Cito ontwikkelde het formatieve, leerdoelgerichte toetsplatform Groeimeter. Daarin is eigenaarschap één van de belangrijkste speerpunten. Groeimeter werkt op twee fronten aan eigenaarschap. Eigenaarschap van leerlingen, omdat zij zelf kunnen bepalen wanneer ze laten zien dat ze een leerdoel beheersen. Maar ook eigenaarschap van leerkrachten. Leerkrachten worden in Groeimeter namelijk uitgenodigd om zelf de ideale leerlijn voor een leerling (of groep leerlingen) samen te stellen. Maar dat is – zo bleek uit eerdere pilots van Groeimeter – lastig. Zo zijn er veel leerdoelen beschikbaar, is de samenhang tussen die leerdoelen niet vanzelfsprekend en worden de leerdoelen in methodes niet altijd expliciet benoemd. In dit onderzoek visualiseerden we de leerlijn volgens vooraf opgestelde designprincipes. We verzamelden data om de aannames onder deze visualisatie te verifiëren. Daarnaast interviewden we leerkrachten over de visualisatie. Het onderzoek wees uit dat een zichtbare leerlijn al veel duidelijk maakt, maar ook dat er nog verbeteringen mogelijk zijn. Zo zijn niet alle verbindingen even intuïtief. Dit nemen we bij de volgende versie van Groeimeter weer mee. Meer over de ontwikkeling van Groeimeter.