Sluiten
11 december 2015

Teksten als een puzzel: over het belang van Taalverzorging

Jacqueline VisserDirecteur Cito BV
In de krant las ik de kop ‘Een deel van de vluchtelingen dat naar Nederland komt, kampt met grote psychische problemen’. Een zin die mij moest triggeren om het hele artikel te lezen. Maar bij mij gebeurde iets anders: de zin nodigde mij uit tot puzzelen.

Mijn eerste gedachte was 'Deze zin klopt niet'. Vervolgens bedacht ik alternatieven die grammaticaal wél kloppen. Zo dacht ik aan het veranderen van het verwijswoord en de werkwoordsvorm: 'Een deel van de vluchtelingen die naar Nederland komen, kampt met grote psychische problemen'. Een andere mogelijkheid was het veranderen van het lidwoord: 'Het deel van de vluchtelingen dat naar Nederland komt, kampt met grote psychische problemen'. Ik denk dat het eerste alternatief het beste bij de bedoeling van de schrijver past. Of wilde hij toch opschrijven dat álle vluchtelingen die naar Nederland komen, met psychische problemen kampen? Kleine tekstuele verschillen kunnen tot grote verschillen in betekenis leiden.

Taalverzorging kan helpen 

Taalverzorging is die fase van het schrijfproces waarin de schrijver al zijn kennis en vaardigheden inzet om tot een verzorgde tekst te komen. Taalverzorging vindt meestal in de laatste fase van het schrijven van een tekst plaats, als de inhoud en de structuur van die tekst al ver gevorderd zijn. Je zou kunnen zeggen dat de schrijver de puntjes op de i wil zetten, al komt er wel wat meer bij kijken. Denk aan het toepassen van de regels voor spelling, interpunctie en grammatica. De schrijver gebruikt al zijn kennis en vaardigheden op deze gebieden om te komen tot wat we noemen een verzorgde tekst. Daarbij is het van belang dat hij de tekst goed naleest en controleert of hij alles zo heeft opgeschreven dat de lezer de inhoud en de bedoeling ervan snapt. Daarmee bespaart hij de lezer het type puzzelwerk zoals hierboven is beschreven.

Taalverzorging in het basisonderwijs 

Het produceren van een correct geschreven tekst vraagt om een behoorlijke cognitieve inspanning, zowel van beginnende als van gevorderde schrijvers. Je moet nadenken over wat je met een tekst duidelijk wilt maken, hoe je de tekst wilt structureren, welke inhoud je in de tekst wilt verwerken. Het helpt als je daarbij als het ware automatisch je kennis op het gebied van spelling, grammatica en interpunctie kunt toepassen. Dan houd je als schrijver in elk geval voldoende aandacht over voor de inhoud van de tekst. Niet voor niets besteden we in het basisonderwijs veel aandacht aan spelling, grammatica en interpunctie.

Waarom aparte toetsen?

Taalverzorging maakt deel uit van het referentiekader voor de Nederlandse taal. Elke school moet aan kunnen geven in welke mate de leerlingen aan het einde van de basisschool de referentieniveaus (1F en 2F) beheersen op dit gebied. Aansluitend bij dit referentiekader ontwikkelden wij de toetsen Taalverzorging voor de groepen 6 tot en met 8 van het basisonderwijs. Waarom zijn daar aparte toetsen voor nodig? De meeste scholen gaan gedurende de gehele basisschoolperiode toch al na hoe goed hun leerlingen kunnen spellen? En in de hogere groepen komen toch ook grammatica en interpunctie erbij? En Cito heeft toch ook al LVS-toetsen Spelling? Dat is inderdaad allemaal waar. Toch hebben we die toetsen Taalverzorging ontwikkeld, juíst om scholen te helpen. De toetsen zorgen ervoor dat scholen tijdig weten hoe hun leerlingen ervoor staan wat betreft de referentieniveaus. Dat kan alleen als alle vier aspecten getoetst worden: spelling van niet-werkwoorden én werkwoorden, grammatica en interpunctie.

Extra aandacht nodig?

Met de toetsen Taalverzorging kan nu vanaf groep 6 worden bepaald in welke mate de leerlingen de verschillende onderdelen ervan beheersen. Vanaf groep 7 geven de toetsresultaten ook aan in welke mate de leerlingen de referentieniveaus halen. Zo weet een school welke leerlingen extra aandacht nodig hebben om de doelen voor taalverzorging te kunnen halen. En nog belangrijker: kinderen leren al vroeg hoe belangrijk het is om teksten zó te schrijven dat anderen snappen wat je wilt zeggen. Zonder te hoeven puzzelen. Daarom speciaal voor taalpuzzelaars zoals ik een interpunctieraadsel: 'Wim werd gewekt door de wekker om op tijd op school te zijn vanochtend ging hij eerst douchen in de keuken at hij een boterham op zijn fiets peddelde hij naar school'.

 

Meer weten?

www.cito.nl maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren en het gebruiksgemak te vergroten. Via de knop ‘instellen’ geef je aan welke cookies je wilt accepteren. Meer informatie over Cookies en privacy