Sluiten
27 maart 2018

Standaardisatie is maatwerk

Judith Hollenberg
Judith HollenbergToetsdeskundige primair- en speciaal onderwijs
Op een feestje van een vriendin spreekt haar 11-jarige zoon haar, te midden van minstens 40 man visite, toe. Een verhaal dat grappig en ontroerend tegelijk is. De volgende dag op school vertelt een 9-jarige leerling mij heel duidelijk wat zij van één van onze nieuwe prototypes vindt. Volgens de leerkracht is ze heel verlegen, maar op elke vraag van mij weet ze helder haar mening te formuleren. Wie van deze twee kinderen is nou het meest spreekvaardig?
Om dit te toetsen zetten we het liefst een gestandaardiseerde toets of toetsprocedure in. Theorie zegt immers dat resultaten van verschillende leerlingen alleen te vergelijken zijn als ze onder gestandaardiseerde omstandigheden zijn afgenomen. Dus bijvoorbeeld bij een rekentoets: alle leerlingen maken dezelfde vragen, alle leerlingen maken de toets zonder rekenmachine, alle leerlingen mogen de vragen laten voorlezen en alle leerlingen gebruiken een kladblaadje.

De juiste setting

Maar gaat deze manier van standaardiseren ook op bij het in kaart brengen van spreek- en gespreksvaardigheid? Ik ken collega’s die graag workshops aan groepen van circa 20 mensen geven, maar die staan te bibberen bij het idee een verhaal voor 200 mensen te houden. Maar ik ken ook collega’s die juist liever voor zo’n grote groep staan dan voor een kleinere groep. Hoewel het bij alle vaardigheden makkelijker is wanneer je je in een situatie begeeft waarin je je prettig voelt, geldt dit voor spreken en gesprekken extra. Hoe zorgen we in dit geval voor een setting waarin alle leerlingen tot hun recht komen?

Veilig en betrokken

Standaardiseren betekent in dit geval niet als toetsleider bij alle leerlingen precies hetzelfde reageren. Standaardiseren betekent hier: iedere leerling de kans geven om het beste van zichzelf te laten zien. En dus te zorgen dat alle leerlingen zich optimaal veilig en betrokken voelen. De ene leerling heeft het nodig om een paar keer extra te horen dat hij goed bezig is of een voorbeeld te zien om zich veilig te voelen. Voor een andere leerling werkt het beter om snel aan de slag te gaan. Dit merkte ik bijvoorbeeld bij een leerling met ADHD. Voor deze leerling zou een extra keer voordoen juist averechts werken omdat z’n aandacht, en daarmee z’n betrokkenheid, zou dalen. De ene leerling bloeit op wanneer je een opmerking maakt om de leerling uit te dagen, de andere leerling voelt zich juist onveilig daardoor.

De rol van de toetsleider

Wat is nodig voor deze manier van standaardiseren? Een toetsleider die bedachtzaam omgaat met de toetsen, goed de behoeften van het kind aanvoelt en hierop inspeelt. Dit vraagt meer dan een toetsprocedure oplezen uit een boekje. Maar ik geloof – want ik heb het gezien – dat dit kan. En vooral dat leerlingen zo optimaal tot hun recht komen. Eén leerling vroeg me na een testafname zelfs enthousiast of hij nog een keer mee mag doen. Daar word ik blij van!
www.cito.nl maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren en het gebruiksgemak te vergroten. Via de knop ‘instellen’ geef je aan welke cookies je wilt accepteren. Meer informatie over Cookies en privacy