Sluiten
leraren met laptop

Expertise van Cito

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen over de centrale examens

Tijdens de centrale examenperiode in het voortgezet onderwijs bereiken ons elk jaar verschillende vragen over onze taak bij de centrale examens. Op basis hiervan hebben we een aantal vragen met antwoorden uitgeschreven. Staan jouw vraag en antwoord hier niet bij? Neem dan eens een kijkje op een van onze webpagina’s over de centrale examens of neem contact op met onze collega’s van klantenservice. (Voor media: Perscontact (cito.nl))

Wat is de taak van Cito binnen de examenketen?

In nauwe samenwerking met docenten en leerlingen

  • maken we examenvragen
  • voeren we onderzoek uit ten behoeve van de normering
  • verlenen we service aan het onderwijs
  • doen we examenonderzoek
Wil je meer weten over het totale proces van totstandkoming en beoordeling van centrale examens vo? Of weten wie deel uitmaken van de examenketen? Ga dan naar deze webpagina voor meer informatie.

Wat is de waarde van centrale examens?

Anton Béguin in het Cito-jubileumboek 2019: “Wat het Nederlandse examensysteem bijzonder maakt is de grote betrokkenheid van docenten. Maar ook de combinatie van schoolexamens met centrale examens is opvallend. De schoolexamens bieden ruimte voor een schoolspecifieke invulling en beantwoorden aan het recht op onderwijsvrijheid. De centrale examens zorgen voor objectiviteit. Ze zijn neutraal, gestandaardiseerd en voor iedere school en leerling hetzelfde. Dat zorgt voor een gelijkwaardig diploma met toch de mogelijkheid voor een eigen inbreng van de school.”
Meer lezen? Naar hoofdstuk 5 van het Jubileumboek.

Hoe komt een examenvraag tot stand?

Over dit proces hebben we een handige infographic gemaakt.

Hoe komt een examenvraag tot stand?
Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Meer weten? Ga naar Examenvragen voor meer informatie.

Vanaf wanneer is Cito betrokken bij de centrale examens?

Cito is sinds 1969 betrokken bij de centrale examens voor het voortgezet onderwijs. Hoe ziet die periode eruit? Lees hierover in ons Jubileumboek.

Hoeveel examenvragen maken jullie bij Cito?

Om je een idee te geven: voor de examenperiode in 2019 bijvoorbeeld, construeerden we de vragen voor 244 schriftelijke examens in 1331 opgavenboekjes en 20 digitale examens in 185 varianten voor vmbo, havo en vwo. Voor het mbo kwamen daar nog eens 135 digitale examens in 648 varianten voor meerdere afnamemomenten bij. Voor al die examens maakten we bovendien de correctievoorschriften, normeringsadviezen en examenverslagen.

Betrekt Cito ook docenten en leerlingen bij het maken van een examenvraag?

Jazeker! Duizenden docenten en leerlingen zijn elk jaar betrokken bij het maken en testen van vragen en examens.
  • 700 vakdocenten werken mee in examenconstructiegroepen.
  • 1400 docenten zijn bij de constructie betrokken als screener, standaardsetter, pretestdocent en posttestdocent.
  • Leerlingen testen onze conceptexamens, conceptopgaven en nieuwe vraagvormen.
Meer weten over de betrokkenheid van docenten bij de centrale examens? Ga naar docenten-constructiegroepen (cito.nl)

Waarom worden authentieke teksten in centrale examens opgenomen?

Samen met betrokken docenten uit het onderwijsveld kiest Cito voor examens met authentieke teksten. Dat vinden we belangrijk omdat we zoveel mogelijk midden in de, voor examenkandidaten herkenbare, maatschappij willen staan. Zouden we enkel kiezen voor speciaal voor examens samengestelde teksten of klassieke teksten, dan plaatsen we de examens verder uit de maatschappelijke realiteit. De authentieke teksten nemen we in principe zo veel mogelijk ongewijzigd op. Maar soms zijn beperkte wijzigingen nodig, om aan het niveau van de examenkandidaten te voldoen, zonder dat er inbreuk wordt gemaakt op de strekking van het werk. Hierbij kun je denken aan het vervangen van eventuele moeilijke woorden en/of het schrappen van een (deel van een) alinea, of een beperkte aanpassing in een deel van de titel.

Authentieke teksten in examens. Hoe hebben we dat geregeld met de auteurs?

Stichting Cito streeft ernaar om de auteursrechten op de centrale examens te regelen volgens de wettelijke bepalingen. In verband met geheimhouding kan het voorkomen dat de auteur na afname van het examen bericht ontvangt, dat zijn/haar tekst is gebruikt. Voor het gebruik van zijn/haar tekst kan de auteur een vergoeding tegemoet zien. Wie desondanks meent zekere rechten te kunnen doen gelden, nodigen wij vriendelijk uit om hierover contact met ons op te nemen.

Het kan zijn dat in de tekst een beperkte wijziging wordt aangebracht om aan het niveau van de examenkandidaten te voldoen, zonder dat er inbreuk wordt gemaakt op de strekking van het werk. Hierbij kun je denken aan het vervangen van eventuele moeilijke woorden en/of het schrappen van een (deel van een) alinea, of een beperkte aanpassing in een deel van de titel. Na afname wordt het examen mogelijk enkele jaren op de website van Cito of van opdrachtgever CvTE (College voor Toetsen en Examens) gepubliceerd als oefenmateriaal voor toekomstige eindexamenkandidaten. Voor andere toepassingen van authentieke teksten en/of externe bronnen uit een examen, zoals hergebruik in een vragenbank of plaatsing in een Elektronische Leeromgeving, dient ieder zelf met de auteur tot overeenstemming voor dat hergebruik te komen.

Hoe zit het met centrale examens en vermeende toe te passen ‘examentrucjes’?

Je leest nog wel eens over het aanleren van examentrucjes, met name bij taalexamens. In dit artikel Het ideale eindexamen op Neerlandistiek.nl vind je de volgende uitleg: ‘Het centraal examen wordt vaak weggezet als toepassen van ‘trucjes’. Weer ten onrechte. De eindtermen bevatten belangrijke leesvaardigheden: analyseren en interpreteren, beoordelen en samenvatten. Dat de toetsvragen daar ook daadwerkelijk op mikken, is voor iedere niet bevooroordeelde beschouwer zichtbaar. Dat leerlingen geneigd zijn tot een reductionistische strategie (vragen lezen en meteen antwoorden zoeken in de tekst, in plaats van eerst de hele tekst lezen en dan de vragen beantwoorden) of die strategie misschien zelfs van hun docent aangereikt hebben gekregen, doet hieraan niets af: de beoogde en (al dan niet) gedemonstreerde leesvaardigheid blijft dezelfde.‘

Zijn de centrale examens openbaar?

Centraal schriftelijke (praktijk)examens worden na afname openbaar gemaakt. Publicaties vind je op onze webpagina en Examenblad.nl.

Veel klachten leiden tot een hoger cijfer. Of toch niet?

Nee, dat ligt toch anders. LAKS heeft hierover een duidelijk filmpje gemaakt. Bekijk het hier.

Wat wordt gedaan met binnengekomen klachten naar aanleiding van een examen?

Bekijk het filmpje waarin toetsdeskundige Saskia de Boer van Cito hierop antwoord geeft aan LAKS.

Wanneer wordt een vraag waarover veel discussie ontstaat geschrapt?

Discussie kan leiden tot het aanpassen of aanvullen van het correctievoorschrift. Deugt een vraag echt niet, dan wordt de vraag geschrapt. Dit gebeurt door alle leerlingen de maximale score voor die vraag toe te kennen. Dat doen we echter niet zomaar. Immers, schrappen heeft ook een nadeel. Leerlingen hebben tijdens het examen kostbare tijd aan deze vraag besteed. Ze hebben laten zien wat ze weten op dat gebied en die informatie willen we dan ook graag betrekken bij het bepalen hoe goed de leerling is.

Betekent een moeilijker examen ook een lager cijfer?

Nee, daarvoor hebben we de N-term. Na de examens worden de prestaties van leerlingen landelijk en over de jaren heen vergeleken. Dit leidt tot een N-term voor elk examen. De N-term compenseert voor verschillen in moeilijkheid. Met deze N-term worden de scores van leerlingen omgezet in cijfers. Hiermee zorgen we ervoor dat de eis die aan het diploma wordt gesteld elk jaar even groot is. Meer weten over de N-term? Normering (cito.nl)

Klopt het dat de examens steeds langer worden?

Dat lijkt misschien, maar dat is niet zo. Voor een nauwkeurige meting hoe goed een leerling is, is een bepaalde lengte van een centraal examen nodig. De lengte van de centrale examens is door de jaren heen constant gebleven. (vmbo-examens max. 2 uur en voor havo en vwo examens max. 3 uur). We beoordelen dat op het aantal woorden, vragen en contexten.

Zijn er ook centrale examens beschikbaar voor leerlingen met een auditieve of visuele beperking?

Zeker! Voor leerlingen met een auditieve of visuele beperking worden examens met spraaksynthese en examens in braille aangeboden. Meer informatie over deze examens op maat vind je op duo.nl.

Handige links voor meer informatie: