SluitenSluiten
Tijd voor pauze

Toets- en evaluatievormen voor burgerschapsonderwijs havo/vwo

Project Evalueren van burgerschapsonderwijs

Cito logo plectrumVerder
Toets- en evaluatievormen voor burgerschapsonderwijs havo/vwoMeer
Burgerschap is te leren

Maar hoe toets je wat de leerlingen opsteken?

Voor burgerschapsonderwijs zijn vier belangrijke denk- en handelwijzen relevant, namelijk: kritisch denken, ethisch redeneren, empathisch vermogen en sociaal-communicatieve vaardigheden. Deze burgerschapsvaardigheden zijn gebaseerd op voorstellen die door leerkrachten zijn ontwikkeld in het kader van Curriculum.nu en zullen naar verwachting meer aandacht krijgen in de nieuwe examenprogramma’s die de komende jaren worden ontwikkeld.

Welke beoordelingsvormen sluiten aan bij de vier denk- en handelwijzen en zijn bruikbaar bij de opdrachten en projecten op scholen?

Om docenten hierbij te ondersteunen ontwikkelen en beproeven we met elkaar beoordelingsmodellen aan de hand van praktische opdrachten. In eerste instantie richten deze opdrachten zich op de maatschappijvakken havo en vwo in de bovenbouw. Later worden er ook varianten voor vmbo gemaakt.

Oproep

Ben jij docent bovenbouw havo of vwo in mens- en maatschappijvakken of filosofie? En wil je met ons meedenken over beoordelingsmodellen aan de hand van praktische opdrachten? Neem dan contact op met onze collega Lody Smeets via lody.smeets@cito.nl of (026) 352 15 12.

Op het plein
Planning 2022
Eind maart – juni 2022
In samenwerking met collega’s van Stichting Cito analyseren docenten beoordelingsmodellen op eenduidigheid, bruikbaarheid en toepasbaarheid bij eigen opdrachten en projecten op school. Stichting Cito biedt hiervoor voorbeeldopdrachten aan.
  • Tijdsinvestering ongeveer 8 uur,
    vergoeding € 300,00
Najaar 2022
Docenten beproeven de beoordelingsmodellen op school. Dat kan op basis van de opdracht van Stichting Cito of een eigen opdracht die aansluit bij het onderwijs in zijn/haar klas.
  • Tijdsinvestering ongeveer 8 uur,
    vergoeding € 300,00

Voorbeeldopdrachten

We gaan in deze opdrachten uit van een dilemma of vraagstuk waarbij meer maatschappijvakken een rol spelen. De vier denk- en handelwijzen uit het rapport van curriculum.nu over het leergebied burgerschap staan in deze opdrachten centraal: kritisch denken, ethisch redeneren, empathisch vermogen en sociaal-communicatieve vaardigheden. Een van de ontwikkelde opdrachten gaat over het kiezen van geschikte locaties voor windmolens. Een andere opdracht gaat over de toegankelijkheid van de zorg in Nederland. 

Beoordelingsmodellen

Bij de vier denk- en handelwijzen zijn globale beoordelingsmodellen ontwikkeld. Deze modellen bevatten indicatoren die beschrijven wat leerlingen moeten laten zien (zichtbaar te maken in handeling, presentatie of reflectieverslag). We gaan uit van ontwikkelingsgerichte beoordelingsschalen. Het werk van de leerling kan hiermee worden ingedeeld van beginner naar gevorderd.
We verwachten dat deze beoordelingsvorm goed kan passen bij een schoolexamen, portfolio of bij een vakoverstijgend profielwerkstuk.
Preview: een eerste inkijkje in het materiaal

Praktische opdracht burgerschap: windmolens

vernieuwing-burgerschap-opdracht-windmolen

Fragment uit Leerlingmodule

Jullie moeten in kleine groepen onderzoek doen naar mogelijkheden voor het bouwen van windmolens. Daarbij moeten jullie als groep de lastige keuze die jullie hebben gemaakt ook moreel kunnen verantwoorden onder andere door het toepassen van de vaardigheid Ethisch redeneren. Over deze vaardigheid krijgen jullie eerst nog wat meer toelichting door de docent. In een presentatie leggen jullie uit met welke afwegingen jullie rekening hebben gehouden met de eisen en wensen van alle betrokken groeperingen en met de wettelijke en financiële kaders. Je maakt een persoonlijk eindverslag van je leerervaringen.
Voorbeeld beoordelingsmodel bij de vaardigheid Ethisch redeneren
Indicator1 beginner2 half gevorderd3 gevorderd4 zeer gevorderd
Ethisch redenerenBeredenering vanuit ethische perspectieven: deugdethiek, gevolgenethiek, plichtethiek en zorgethiekDe leerling benadert het vraagstuk vanuit één van de ethische perspectieven De leerling benadert het vraagstuk vanuit twee van de ethische perspectievenDe leerling benadert het vraagstuk vanuit drie van de ethische perspectievenDe leerling benadert het vraagstuk vanuit alle vier de ethische perspectieven
Moreel oordelen en handelenAfweging van en handelen naar principesDe leerling formuleert zelfgekozen principes De leerling volgt zelfgekozen principes De leerling volgt zelfgekozen principes ook als die indruisen tegen verwachtingen en regelsDe leerling stemt het handelen af op zelfgekozen principes en op verwachtingen en regels
Verder
Ethisch redeneren
Verder
Moreel oordelen en handelen
Ethisch redeneren komt aan bod bij het vak filosofie maar krijgt ook veel aandacht in de voorstellen van curriculum.nu voor burgerschap en voor de mens- en maatschappijvakken. In de opdracht van de leerling wordt kort beschreven wat ethisch redeneren inhoudt. Ter voorbereiding op de opdracht vergt dit in de lessen wel nog nadere uitleg en oefening.

Over de actualisatie van examenprogramma's en kerndoelen

In het curriculum staat wat leerlingen moeten kennen en kunnen. Het geeft richting aan het leerproces van leerlingen. In het kader van Curriculum.nu hebben leraren en schoolleiders voorstellen gemaakt voor het actualiseren van het curriculum. Curriculum.nu is inmiddels afgesloten. De ontwikkelde voorstellen worden gebruikt als een van de bronnen voor een toekomstige actualisatie van kerndoelen en examenprogramma's. Meer informatie: Actualisatie kerndoelen en examenprogramma’s - SLO en de startnotitie.


Leerlingen bij de kluisjes