Sluiten
Hulp bij schoolexamens

Hulp nodig bij toetsen en examens?

Q&A schoolexamens

Hulp nodig bij toetsen en examens?

Veel leraren namen contact op met onze online helpdesk. Ze stelden vragen over het samenstellen, afnemen en beveiligen van toetsen en examens op afstand. Op deze pagina vind je hun vragen en onze antwoorden. Misschien helpen ze ook jou een stap verder. 

De online helpdesk stopt per 1 augustus 2020. Wil je na deze datum nog contact, mail dan je gegevens naar klantenservice@cito.nl.

Veelgestelde vragen over toetsen op afstand

  • Is toetsen op afstand nu nodig? We zitten in een situatie die we nooit eerder hebben meegemaakt. En met elkaar zoeken we naar antwoorden en oplossingen. Over het nut en de noodzaak van onderwijs op afstand twijfelt niemand. Maar hoe nodig zijn toetsen op afstand? Ons antwoord: wees terughoudend met toetsen. Kijk extra kritisch of ze je de informatie opleveren die je nu nodig hebt. Toetsen uitstellen of laten vervallen, is misschien verstandig. En voor toetsen die echt niet geskipt kunnen worden, zoals de schoolexamens? Daarvoor vraagt deze crisistijd om andere toetsvormen. En er zijn aandachtspunten in de organisatie.
  • Kan ik zomaar toetsen laten vervallen? Toetsen zijn een middel, geen doel op zich. Bedenk dus welk doel je hebt met het toetsen en wat een toets je moet opleveren. Misschien zijn er andere manieren om grip te houden op de voortgang van je leerlingen. Denk aan een quiz, huiswerkopdracht of vlog. Of stel open vragen in een chat of tijdens het videobellen.
  • Wat kan ik eigenlijk wel en niet toetsen op afstand? In principe kun je vrijwel elk onderwerp op afstand toetsen. Uitgezonderd zijn de vaardigheden waarbij specifieke materialen of praktijksituaties nodig zijn, zoals bij bepaalde beroepsgerichte vaardigheden.  
  • Hoeveel tijd moet ik mijn leerlingen geven voor een digitale toets? Op school geldt dat leerlingen vooral voldoende tijd moeten hebben om in alle rust een toets te maken. Op afstand is het verstandig de tijd strak te houden. Dat geeft namelijk minder mogelijkheden om af te kijken of te overleggen met anderen. Geef je leerlingen voldoende, maar niet heel veel tijd. Voor leerlingen met een extra-tijd verklaring ligt dit natuurlijk anders.

Veelgestelde vragen over toetsvormen

  • Ik heb inspiratie nodig. Welke toetsvormen zijn er op afstand? Er zijn voldoende mogelijkheden, zoals: - een digitale toets met open vragen, - een digitale toets met automatisch scoorbare vragen, - een mondeling examen/toets, - een thuiswerk-opdracht, - een open boek-toets, - een vlog of video-verslag, - een digitale presentatie.
  • Welke mogelijkheden zijn er voor een schriftelijke toets? En wat zijn de verschillen? Je kunt kiezen voor: - Een digitale toets met open vragen. Je presenteert digitaal open vragen en kijkt de antwoorden achteraf na. Open vragen maken het voor leerlingen lastig om antwoorden letterlijk uit te wisselen. - Een digitale toets met automatisch scoorbare vragen. In dit geval zijn antwoordopties minder ‘vrij’. Denk aan meerkeuze vragen, opgaven waarbij leerlingen op een bepaalde plek in een foto moeten klikken, of opgaven waarbij slechts één woord of getal het antwoord kan zijn. - Een open boek-toets. Toets met brongebruik, zoals het lesboek. Je stelt vragen waarvoor de leerling meer nodig heeft dan de kennis in het boek. Geschikt om vaardigheden te meten (analyseren, redeneren) en inzicht te toetsen. Vaak met een strenge tijdslimiet.  

  • Welke mogelijkheden zijn er voor een mondelinge toets? En wat zijn de verschillen? Dit zijn veelgebruikte opties: -  Een gestandaardiseerde mondelinge toets. Vergelijkbaar met een schriftelijke toets, maar met mondelinge antwoorden. Je stelt vragen waarop in principe één juist antwoord mogelijk is. Je scoort het antwoord direct, en gaat er verder niet op in. Geschikt voor bijvoorbeeld kennistoetsing. - Een mondelinge toets met open vragen. Je gaat in gesprek met je leerling. Vragen zijn zo geformuleerd dat meerdere antwoorden goed zijn. Afhankelijk van het antwoord stel je een vervolgvraag. Geschikt om vaardigheden te toetsen, zoals redeneren, analyseren, beargumenteren. Een open boek-toets. Toets met brongebruik, zoals het lesboek. Je stelt vragen waarvoor de leerling meer nodig heeft dan de kennis in het boek. Geschikt om vaardigheden te meten (analyseren, redeneren) en inzicht te toetsen. Vaak met een strenge tijdslimiet.  
  • Kan ik ook toetsen via opdrachten? Wat zijn de mogelijkheden en verschillen? De mogelijkheden zijn legio. Denk bijvoorbeeld aan: - Een thuiswerk-opdracht. De leerling maakt een powerpoint-presentatie of infographic over een bepaald onderwerp. De leerling kan er thuis langer aan werken, met bronmateriaal en hulp. Het succesvol afronden ervan laat zien dat een leerling bepaalde vaardigheden heeft. - Een vlog of video-verslag. Opdracht via telefoon of tablet. Je vraagt de leerling zijn opdracht of werk in beeld brengen en het maakproces toe te lichten. Ook geschikt om een bepaalde reflectie of analyse te beoordelen. - Een digitale presentatie. Je vraagt leerlingen een presentatie te maken en deze op afstand te geven. Met platforms om te videobellen is het over het algemeen mogelijk dia’s te delen.

Veelgestelde vragen over veiligheid

  • Hoe veilig zijn toetsen op afstand? Bij toetsen op afstand is fraude makkelijker. Gelukkig zijn veel anti-fraude maatregelen mogelijk. Hoe belangrijker de toets (en dat geldt zeker voor examens), hoe meer maatregelen je moet nemen. Maak wel een zorgvuldige afweging. Anti-fraude maatregelen vragen nogal wat van de organisatie van een toets.  
  • Hoe zorg ik ervoor dat mijn toets niet uitlekt? Als je leerlingen jouw toets op verschillende momenten laat maken, is het goed mogelijk dat toetsvragen uitlekken en tussentijds worden uitgewisseld. Je kunt maatregelen nemen tegen toetsfraude. Maar je kunt ook werken met verschillende toetsversies.
  • Ik wil fraude voorkomen door verschillende toetsversies te gebruiken. Waar moet ik op letten? Het grootste risico ligt in verschillen tussen toetsversies: verschillen in moeilijkheid (de ene toetsversie moeilijker) of in lengte (de ene versie kost meer tijd). Ook geldt dat de ene versie een leerling toevallig beter kan liggen dan de andere. Je maakt vergelijke toetsversies met het volgende stappenplan. 1. Bepaal het aantal opgaven. 2. Bepaal welke onderwerpen je wilt toetsen en zet deze in een tabel (de toetsmatrijs). 3. Reken uit hoeveel opgaven je per onderwerp nodig hebt. 4. Maak voldoende opgaven voor elk onderwerp. 5. Sorteer de opgaven in setjes van gelijk onderwerp en gelijke moeilijkheid. 6. Maak de toetsversies door uit elk setje een opgave te kiezen. En eventueel na afloop: 7. Vergelijk de gemiddelde toetsscores (aantal goed). 8. Zie je grote verschillen? Bekijk dan welke opgave extra moeilijk of makkelijk was. Bepaal of je hier soepeler of strenger mee wilt omgaan.
  • Wat zijn indicaties van fraude op een toets (achteraf)? Ook achteraf kun je constateren dat misschien sprake was van fraude. Beantwoord daarvoor deze vragen: 1. Zijn er open vragen waarvan de antwoorden identiek zijn? 2. Zijn er vragen waarop alle leerlingen hetzelfde antwoord hebben gegeven? 3. Zijn er leerlingen met een identieke score – en is hun antwoordpatroon ook identiek? 4. Zijn er leerlingen die een verrassend hoge score hebben gehaald en zijn er dingen die je opvallen aan het werk van deze leerling? Koester je verdenkingen? Een vermoeden van fraude is onvoldoende grond om een leerling een onvoldoende te geven of uit te sluiten van de toets. Verifieer je vermoeden altijd in een gesprek. Over het algemeen geldt dat alleen de suggestie dat er gelet wordt op deze patronen al zorgt voor een afname van fraudegevallen.
  • Hoe zorg ik ervoor dat mijn leerling thuis rustig een toets kan maken? Controleer vooraf of je leerling ongestoord kan werken. Wat tips die kunnen helpen: - Zoek een plek waar je rustig kunt werken. - Controleer vooraf goed hoe laat de toets begint en hoeveel tijd je ervoor nodig hebt. - Spreek met mensen in huis af dat ze je niet mogen storen en geef dit aan met een briefje op de deur. - Is dit niet mogelijk? Geef dat aan, dan zoeken we samen naar een oplossing.