SluitenSluiten
Voortgezet onderwijs

Wegwijzer leesvaardigheid Nederlands

Voor voortgezet onderwijs

Leesvaardigheid Nederlands

Vaak krijgen we bij Cito de vraag hoe de resultaten voor leesvaardigheid Nederlands kunnen worden verbeterd. Jammer genoeg bestaat er voor het geven van effectief leesonderwijs niet één eenvoudig recept. Er is wél al heel veel zinnigs over geschreven. Uit de vakliteratuur komt in ieder geval naar voren dat het bevorderen van leesmotivatie een belangrijke rol speelt. Hierbij zetten we een aantal artikelen en instrumenten voor je op een rij in vier categorieën.
Effectieve leesdidactiek
Bevorderen van leesmotivatie
Leesdidactiek op maat
Kant-en-klare instrumenten

Leestips voor effectieve leesdidactiek

Ben je op zoek naar meer informatie over effectieve leesdidactiek? Kijk dan eens bij onderstaande links.

Cöp, J. (2019). Leertijd: Wie begrijpt er nog wat van begrijpend lezen

Onderwijskundige Jos Cöp bespreekt het belang van andere taalvaardigheden voor begrijpend leesvaardigheid. Vooral de omvang van de woordenschat heeft een direct effect op het begrip van de tekst, maar ook vloeiend lezen en achtergrondkennis spelen een rol. Hij bespreekt daarnaast close reading als didactische aanpak.

Pereira, C. en Nicolaas, M. (2019). Effectief onderwijs in begrijpend lezen

In dit document doet het Algemeen Secretariaat van de Taalunie concrete aanbevelingen om het leesbegrip en de leesmotivatie van basisschoolleerlingen in Nederland en Vlaanderen te vergroten. Op pagina 10 worden de kenmerken van effectieve leesdidactiek kernachtig verwoord.

VLOR (2019). Sleutels voor effectief begrijpend lezen

In opdracht van de Vlaamse Onderwijsraad hebben onderzoekers een krachtige begrijpend-leesdidactiek geformuleerd met vijf didactische sleutels: 
1 functionaliteit (uitdagende en betekenisvolle teksten en opdrachten)
2 interactie (tussen leraar en leerlingen én tussen leerlingen onderling) 
3 strategie-instructie (expliciet)
4 leesmotivatie 
5 transfer (veel kansen om te lezen, binnen en buiten de school)
Via de site is een praktijkgids te vinden met concrete didactische aanpakken en een wetenschappelijk rapport.

Houtveen, A.A.M. (2018). Goed geletterd

Dit rapport richt zich op de vraag of de groei van taal- en kennisontwikkeling van kinderen kan worden bevorderd door een rijk onderwijsaanbod aan betekenisvolle en motiverende leeservaringen. In het kader daarvan worden tien elementen voor effectief begrijpend leesprogramma op een rijtje gezet en uitgewerkt:
1 Werk aan het opbouwen van kennis van de vakken die in het onderwijs worden aangeboden en werk aan het opbouwen van kennis van de wereld;
2 Zorg voor een groot aanbod aan verschillende typen teksten;
3 Zorg voor teksten die motiveren en voor een motiverende leesomgeving;
4 Leer leerlingen strategische lezers te worden;
5 Geef uitleg over tekststructuur;
6 Betrek leerlingen in een discussie;
7 Bouw aan woordenschat en kennis van de taal;
8 Integreer lezen en schrijven;
9 Observeer en toets;
10 Differentieer.

Leestips voor het bevorderen van leesmotivatie

Ben je op zoek naar meer informatie over het bevorderen van leesmotivatie? Kijk dan eens bij onderstaande links.

Didactief Online. (2022, 17 januari). Webinar ‘Leesmotivatie in po en vo’

Wie veel leest, wordt ook beter in taal. Maar hoe prikkel je de fantasie en train je de concentratie en het geheugen van leerlingen die niet graag lezen? In dit webinar vertelt hoogleraar Roel van Steensel over wat uit onderzoek bekend is. Docent Nederlands Caroline Wisse vertelt vanuit haar onderwijspraktijk en geeft nuttige tips voor po en vo.

Leraar 24 (2020, 20 februari). Vrij Lezen: een motiverende leesaanpak

Dit artikel licht toe hoe de methode Vrij Lezen werkt: een leesprogramma dat leerlingen de gelegenheid geeft teksten te lezen die aansluiten bij hun interesse, om zo hun motivatie te verhogen. Het artikel geeft achtergrondinformatie en beschrijft hoe een vo-school met deze methodiek heeft geëxperimenteerd. 

Top, A. (2017, 11 januari). Investeren in leesmotivatie loont

In deze webtekst van Annemieke Top wordt op een rijtje gezet welke principes leraren kunnen toepassen om de motivatie te verhogen. Genoemd wordt:
Sluit aan bij interesses van leerlingen;
Voorkom demotivatie;
Stimuleer de autonomie van de leerling;
Laat de leerling samenwerken;
Laat leerlingen met elkaar in gesprek gaan.

Filipiak, P. (2015, 1 juni). Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs

Paul Filipiak bespreekt in dit artikel middelen om de leesmotivatie te verhogen. Hij gaat in op aantrekkelijk leesmateriaal en aansprekende werkvormen, manieren om de leesmotivatie te peilen en het inzetten van  de methode van het hardop denkend (leren) lezen als een motiverende leesdidactiek.

Leesdidactiek op maat

Leerlingen hebben verschillende behoeftes ten aanzien van leesonderwijs.

Leesdidactiek op maat met het Cito Volgsysteem VO

Met het Cito Volgsysteem VO zie je welke leerlingen extra uitdaging of hulp nodig hebben, ook in het leesonderwijs. Op basis van het volgsysteem kun je een schoolscan maken waarvoor we de handleiding ‘Zo helpt het volgsysteem tijdens het NPO’ hebben gemaakt. Die laat zien welke toetsrapportages van belang zijn en hoe je ze kunt inzetten om een probleem- en behoefteanalyse op leerling- en groepsniveau te maken tijdens het Nationaal Programma Onderwijs.

Kant-en-klare instrumenten

Natuurlijk zijn er in de loop van de tijd allerlei sites ontwikkeld met kant-en-klare instrumenten. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om lesmaterialen, een leestip-app, boekenlijsten, een site voor het ontwikkelen van een leesplan enzovoort.

Leeskracht

Leeskracht bestaat uit een app, een leeslijst en interactieve lessen voor leerlingen uit de onderbouw vmbo en praktijkonderwijs in de leeftijd van 12 – 15 jaar. Leeskracht is ontwikkeld door de bibliotheken en heeft als doel het leesplezier, de woordenschat én de empathie van leerlingen te vergroten.

NWO. Samenwerkend Lezen in het Voortgezet Onderwijs

Samenwerkend Lezen in het Voortgezet Onderwijs (SALEVO) is een methode die verschillende inzichten over effectief leesonderwijs samenbrengt om daarmee de leesvaardigheid te trainen met als bedoeling dat er een transfer plaatsvindt van Nederlands naar andere vakken. Leerlingen leren samenwerkend lezen in kleine groepjes met behulp van materialen die via bovenstaande site ter beschikking worden gesteld. Uit onderzoek blijken positieve effecten.

Stichting Lezen. Leesplan

Via deze site kun je als school een leesplan maken. Dit is een aanvulling op het reguliere taalbeleidsplan en geeft houvast bij de inrichting van de leesbevordering binnen school. In dit plan wordt onder andere de stand van zaken, de verschillende doelstellingen en het budget weergegeven. Verder zijn er mogelijkheden voor scholing en leesprojecten opgenomen.

Stichting Lezen & SLO (2019). Handreiking voor het opstellen en uitvoeren van een taal- en leesbeleidsplan

In deze handreiking lees je hoe je als school te werk kunt gaan bij het opstellen en uitvoeren van een taal- en leesbeleidsplan. Door het volgen van tien stappen kan het taalbeleid op school vorm krijgen. Deze handreiking is gebaseerd op het document ‘Samenwerken aan Taalbeleid: in tien stappen naar een taalbeleidsplan’, ontwikkeld door het Expertisecentrum Nederlands.

Effectieve leesdidactiek
Meer
Bevorderen van leesmotivatie
Meer
Leesdidactiek op maat
Meer
Kant-en-klare instrumenten
Meer