Sluiten
25 mei 2018

Wat taal en rekenen met elkaar te maken hebben

Floor Scheltens
Floor ScheltensSenior toetsdeskundige
Een veelgehoorde opmerking over de vorige generatie toetsen Rekenen-Wiskunde is dat ze zo talig zijn. Daar zijn we mee aan de slag gegaan: de 3.0-toetsen zijn een stuk minder talig. Toch bevragen we nog steeds opgaven in de context. In deze blog leggen we uit wat daarvan de reden is en gaan we in op de veranderingen die we hebben doorgevoerd. Tenslotte geven we je tips voor in de klas.

Rekenen is meer dan alleen het oplossen van kale bewerkingen. In de kerndoelen staat dat leerlingen praktische en formele rekenwiskundige problemen moeten kunnen oplossen. Het gaat er dus óók om dat de leerling rekenvaardigheid kan toepassen in praktische situaties. Dit wordt ook wel functionele gecijferdheid genoemd. Om onder meer deze reden bevat de toets Rekenen-Wiskunde van Cito contextopgaven. Taal is nodig om rekenen in een context te plaatsen. Maar de taal kan ook helpen om de opgave te begrijpen. De meeste leerlingen in groep 3 zullen snappen hoe ze de volgende opgave moeten uitrekenen: Guusje heeft 9 snoepjes. Ze verdeelt deze snoepjes eerlijk over haar 3 kinderen. Hoeveel snoepjes krijgt elk kind? Dezelfde opgave oplossen zonder context, 9 : 3 = ?, ligt voor de meeste leerlingen in groep 3 nog ver buiten bereik.

Welke aanpassingen zijn er gedaan aan de taligheid van de toetsen Rekenen-Wiskunde?

In de rekentoetsen van de derde generatie zijn naar verhouding meer contextloze (kale) opgaven opgenomen. Enerzijds omdat in de huidige rekenmethoden ook meer aandacht is voor vlot uit het hoofd uitrekenen, anderzijds omdat we voor een zinvolle categorieënanalyse kaal-context een minimaal aantal kale opgaven nodig hebben. Daarnaast was een veelgestelde vraag van scholen om méér niet-talige opgaven in de toets op te nemen. Tabel 1 laat zien dat vooral in de toetsen voor de onderbouw het aandeel contextloze opgaven flink is toegenomen. Ruim een kwart van de opgaven zijn daar zonder context. In de toetsen voor de bovenbouw is een op de vijf opgaven zonder taal of context. Dit heeft te maken met het verschuiven van het accent naar andere domeinen dan getallen, zoals meten en verbanden, die niet zonder context aangeboden kunnen worden.

Tabel 1: Aandeel contextloze opgaven Rekenen-Wiskunde LVS 2.0 en 3.0

Aandeel contextloze opgaven in de toetsen Rekenen-Wiskunde  LVS 2.0 LVS 3.0 
 Gemiddeld aandeel contextloze opgaven  12%  21%
 Gemiddelde groep 3-5  11%  28%
 Gemiddelde groep 6-8  12%  19%

Naast deze aanpassingen hebben we alle opgaven laten screenen door leerkrachten uit het S(B)O onder meer omdat hun doelgroep vaak meer moeite heeft met taal.

Wat kun je doen wanneer taal toch een obstakel is voor je leerlingen?

Wanneer je vermoedt dat een leerling last heeft van de taligheid van de rekenopgaven, kun je dit controleren door in het Computerprogramma LOVS een categorieënanalyse op te vragen. Deze analyse is beschikbaar voor groep 3 tot en met 5. Wanneer de leerling een opvallend of zeer opvallend profiel heeft in het voordeel van de contextloze opgaven, dan weet je dat de taligheid van de opgaven een probleem is. Misschien verwacht je het niet, maar het omgekeerde patroon komt even vaak voor: leerlingen die juist profijt hebben van de context omdat ze zich iets bij de getallen kunnen voorstellen. Daarnaast helpt het veel leerlingen wanneer de opgaven voorgelezen worden, ook in de hogere leerjaren. Je kunt de opgaven zelf voorlezen of de digitale toetsen afnemen. Bij alle digitale toetsen Rekenen-Wiskunde kan de leerling alle opgaven laten voorlezen.

Ken je onze toets Rekenen-Basisbewerkingen al? Deze digitale toets meet hoe goed en hoe snel leerlingen automatiseeropgaven maken. Deze toets is erg geschikt om te analyseren of rekenproblemen samenhangen met gebrekkige automatisering van basale rekenvaardigheden. Maar je kunt de toets ook gebruiken om inzicht te krijgen in het rekenniveau van leerlingen waarvan de beheersing van het Nederlands nog te laag is om mee te doen met de LVS-toetsen Rekenen-Wiskunde. Maar let op, dit is géén vervanger voor LVS.

www.cito.nl maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren en het gebruiksgemak te vergroten. Via de knop ‘instellen’ geef je aan welke cookies je wilt accepteren. Meer informatie over Cookies en privacy